Neki su mediji terapiju predstavljenu u časopisu Nature Medicine nazvali izuzetnom, drugi revolucionarnom, a neki čak čudotvornom. Uglavnom, u medicinskom svijetu nije nedostajalo oduševljenja.

Šta je toliko posebno u ovoj terapiji i šta od nje možemo očekivati u doglednoj budućnosti? Hoće li se njome liječiti sve vrste rakova?

ŠTA JE REVOLUCIONARNO U NOVOJ TERAPIJI? Tehnika kojom je izliječena Perkins u samoj suštini nije nova. Ona se zove imunoterapija, a do sada je pokazala dobre rezultate u liječenju malignih tumora s visokim nivoima somatskih mutacija kao što su melanom, rak pluća uzrokovan pušenjem ili rak mjehura. No, do sada se njome nisu liječili karcinomi s niskim nivoima mutacija kao što su tumori probavnog trakta, dojke ili jajnika. Nova studija napravila je upravo taj važan korak.

Posebno je fascinantno to što je Perkins bila u poodmakloj fazi bolesti tako da je imala tumore veličine teniske loptice u jetri i sekundarne tumore širom tijela. Uobičajene terapije, kao što su operacija, kemoterapija i zračenje, njoj nisu pomagale.

KAKO DJELUJE IMUNOTERAPIJA? Na razvoju imunoterapije intenzivno se radi još od kraja 1980-ih. Njen ključni princip je da se vrsta bijelih ćelija odbrambenog sistema u krvi, T limfociti, koji su inače uglavnom namijenjeni borbi protiv upala, programiraju tako da budu efikasniji u napadu na tumorske ćelije.

T ćelije odbrambenog sistema prepoznaju antigene, odnosno specifične molekule na površinama patogena kao što su virusi i bakterije. Naime, zaražena ćelija na svojoj će površini ispoljiti djeliće proteina (peptide) koji potiču iz virusa, bakterije ili tumorske ćelije, a T ćelije će potom aktivirati specifične receptore, odnosno senzore, koji će ih prepoznavati.

Dio tih T ćelija izlučuje citokine koji potiču imunološku reakciju, a citotoksične T ćelije konačno uništavaju zaražene ili tumorske ćelije. U tom smislu T ćelije su poput policajaca, a patogeni poput kriminalaca. Problem je u tome što tumorske ćelije uglavnom izgledaju kao ćelije vlastitog tijela pa ih policajci teško prepoznaju kao kriminalce. Za njihovu posebnu obuku potrebna je medicinska intervencija – imunoterapija.

Postoje različiti oblici imunoterapija, a najstarija je stavljanje BCG-a u mokraćni mjehur koja se koristi skoro 50 godina.

DR. SC. JANOŠ TERZIĆ, profesor i voditelj Laboratorija za rak na splitskom Medicinskom fakultetu, navodi  da su imunoterapije hit zadnjih nekoliko godina jer postaju efikasne.

– Veliki pomaci počeli su prije četiri-pet godina s protutijelima anti-PD1 i anti-CTLA-4 koja aktiviraju imunološke ćelije. Danas se također uspješno primjenjuje cijepljenje tumorskim antigenima, a vrlo ohrabrujući rezultati s tim pristupom objavljeni su prošlo ljeto. Modificiranje i aktiviranje imunoloških ćelija izvan tijela se, s više ili manje uspjeha, radi tridesetak godina. Glavni autor novog rada dr. Steven Rosenberg, voditelj kirurgije u Američkom institutu za rak, pionir je takvih istraživanja; počeo je s LAK ćelijama pa nastavio s TIL, izjavio je za Index Terzić.

U imunoterapiji T ćelije bolesnika mogu se vaditi iz krvi kako bi se njihovi receptori, odnosno senzori za antigene, u laboratoriju genetski modificirali i programirali tako da nalaze baš određene ćelije raka. Druga mogućnost je da se u tumorskim tkivima identificiraju T ćelije koje su već naučile prepoznavati specifične antigene. Efikasne ćelije se izvan tijela umnožavaju i konačno vraćaju nazad u pacijenta. One tako bivaju vrlo djelotvorni lovci na rak, hvataju se za tumorske ćelije i ubijaju ih.

KLJUČNI KORACI NOVOG LIJEČENJA. U novom slučaju stručnjaci su prvo napravili biopsiju primarnih tumora i metastaza.

U njima su sekvenciranjem gena otkrili 62 genske abnormalnosti od kojih su četiri bile pogodne za izvođenje napada.

U sljedećoj fazi u tumoru su potražili one T ćelije koje su prodrle u njih, koje su uspijevale prepoznati ćelije tumora i već su ih napadale. Kada su ih pronašli i potvrdili da imaju sposobnost prepoznavanja ključnih mutacija, u laboratoriju su ih masovno umnožili.

Konačno su u tijelo Perkins vratili oko 90 milijardi takvih ćelija zajedno s lijekovima koji aktiviraju imunološki sistem, odnosno koji uklanjaju dio blokada koje postoje na T ćelijama. Te blokade inače služe za ublažavanje pretjerane imunološke reakcije i sprječavanje kolateralnih šteta koje bi mogle nastati u napadima na zdrava tkiva.

Rosenberg tvrdi da bi ovaj uspjeh, mada je za sada još uvijek u eksperimentalnoj fazi, mogao promijeniti način liječenja raka.

– Iste one mutacije koje su uzrokovale nastanak raka, postale su njegova Ahilova peta, izjavio je za BBC. NASTAVAK NA SLEDEĆOJ STRANI…